Universiteitsbibliotheek Amsterdam (UvA) wijdt een bijzondere tentoonstelling aan de aye-aye ofwel het vingerdier. Deze halfaap kreeg in de achttiende eeuw zijn naam van een Fransman die Madagaskar bezocht. Hij interpreteerde een verbaasde kreet van een eilandbewoner als de naam van de lemuur met de magische vingertjes.

De lemuren op Madagaskar worden met uitsterven bedreigd. In 1960 woonden er zo'n 5,4 miljoen mensen op het (sub)tropische eiland, nu zijn dat er bijna 17 miljoen. Dit heeft grote gevolgen voor de natuur en voor de lemuren. Zo is ruim 80 procent van al het bos reeds verdwenen. Veel verdwijnt ten gevolge van ”tavy”, het omhakken en in brand steken van bos om een paar jaar op die plek te kunnen boeren, om vervolgens de uitgeputte grond te verlaten en verderop weer hetzelfde te doen. Bomen worden tot houtskool verwerkt of het bos wordt in brand gestoken om weidegronden te creëren waarop vee kan grazen. Jacht op lemuren is eveneens een bedreiging. Het traditionele fady (taboe) die het doden en eten van lemuren verbiedt, is gebaseerd op onder meer het geloof dat mensen voortleven in lemuren. Door de huidige mensen wordt dit taboe niet meer in ere gehouden.

Alle lemuren zijn bij wet beschermd in Madagaskar en staan op de lijst van bedreigde soorten van CITES (Conservation on International Trade in Endangered Species) en de rode lijst van IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources), met vermelding van het risico dat ze lopen: kritisch in gevaar, bedreigd, kwetsbaar. Helaas blijkt in de praktijk dat veel lemuren nog steeds onvoldoende beschermd zijn. Zolang de welvaart in Madagaskar niet verbetert, is hun toekomstverwachting slecht. Het is van groot belang deze dieren voor de toekomst zo goed mogelijk te beschermen en om dat te kunnen doen is nauwkeurige documentatie en beschrijving noodzakelijk. Het Biodiversiteitcentrum (Expert Center for Taxonomic Identification, ETI) aan de Universiteit van Amsterdam speelt, in samenwerking met UNESCO, een internationaal vooraanstaande rol in het goed documenteren en beschrijven van gegevens over de verscheidenheid van planten en dieren. FRITS-JAN MAAS, biologisch tekenaar, vereeuwigde tussen 1997-1999 voor het ETI-project het gros van de 43 soorten lemuren en 28 nu bekende ondersoorten in waterverf. Alle 35 tekeningen zijn opgenomen in de collectie van de Artisbibliotheek (UvA) en vormen het hoofdonderdeel van de tentoonstelling ”Aye-aye!! vingerdier: halfapen van Madagaskar”. De serie portretten is aangevuld met twaalf opgezette lemuren uit de collectie van het Zoölogische Museum van de UvA en lemurenprenten in boeken uit de collecties van de Universiteitsbibliotheek en de Plantagebibliotheek/Artisbibliotheek, en met losse prenten uit de prentenverzameling Iconographia Zoologica. De prenten van een houtsnede uit de vroege 17e eeuw, gravures (vaak handgekleurd) uit de 17e en 18e eeuw tot foto’s en digitale beelden uit de 21e eeuw geven de bezoeker een beeld van de ontwikkeling van de natuurhistorische benaderingen van deze wonderlijke dieren.

De expositie ”Aye-aye!! vingerdier: halfapen van Madagaskar” in de tentoonstellingszaal van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam is te bezichtigen t/m 1 oktober. Maandag t/m vrijdag van 13.00-17.00 uur. Adres: Singel 425.Via http://www.tsidy.com/lemurs/ en http://cf.uba.uva.nl/nl/tentoonstelling/lemuren/index.html zijn digitale versies van Maas’ tekeningen te bekijken, geordend op genus.
 

nieuws