"De bedreigde zwaan" van Jan Asselijn is een van de tachtig meesterwerken uit de schilderkunst die romanschrijver Hans den Hartog Jager selecteerde voor zijn boek "Dit is Nederland in tachtig meesterwerken". In korte toelichtingen vertelt hij chronologisch over de schilderijen en de kunstenaars die volgens hem sinds de vijftiende eeuw een beeld van het dagelijkse leven in Nederland schetsen. Het gaat om werken van in totaal 56 schilders, waaronder zes Rembrandts, vier van Vermeer en Van Gogh, drie maal Hals en Mondriaan en elf kunstenaars met twee werken.

In het Rijksmuseum te Amsterdam hangen 31 van de 80 uitverkoren schilderijen, inclusief Asselijns zwaan. De meer dan levensgrote zwaan verheft zich met dreigend uitgespreide vleugels. Fel krijsend verdedigt hij zijn nest tegen het naderende onheil: de hond die van links aan komt zwemmen. De hond lijkt het op de eieren in het nest gemunt te hebben. De beweging van de zwaan is heel hevig; zijn veertjes vliegen in het rond. De schilder Jan Asselijn gaf dit spektakel heel overtuigend weer, precies zoals een zwaan plotseling woedend op kan vliegen. Door het lage standpunt laat hij de enorme zwaan hoog boven de omgeving uittorenen. Dit maakt de scène extra indrukwekkend.

Den Hartog Jager had zijn boek moeiteloos kunnen vullen met 150 meesterwerken, die naar zijn mening zo verankerd zijn in de Nederlandse cultuur dat ze ’in ons culturele DNA zitten’ en vrijwel iedereen ze kent. Maar dat waren er te veel, vond hij. „Dat zou een risicoloze opsomming worden. Het mocht er niet op lijken alsof zich er een commissie over had gebogen.” Al schrappend kwam hij uit op 83, wat werd afgerond naar tachtig. „Tachtig is goed te behappen voor de lezers en ik maak er ook duidelijk mee dat er wel is gekózen. Ik wist dat dat tot kritische vragen zou leiden over kunstenaars en schilderijen die er niet in staan, maar dat wilde ik ook. Met scherpe keuzes maak je debatten los. En dat moet, want cultuur leeft bij de gratie dat erover gepraat wordt. Mensen mogen best iets missen in mijn boek.”

De kunstschilder, ook bekend onder de naam Asselyn, werd omstreeks 1610 geboren in Diemen of Dieppe. Hij kreeg vanwege zijn misvormde hand de bijnaam "Krabbetje" of "Crabbethe". In 1647 vestigde Asselijn zich in Amsterdam en schilderde de kunstenaar vooral dierportretten en landschappen. In 1652, het jaar dat hij de zwaan vereeuwigde, overleed de schilder.