„Het idee dat realisme appeltjes en peertjes is, moeten we loslaten. Realisme is meer een methode geworden om een gevoel over te brengen.” Peter Koopmans van Contempo Collectie is een van de 28 galeriehouders uit Nederland en België die zich tot en met zondag 21 januari presenteren op de kunstbeurs REALISME 07 in Amsterdam.

Dat realisme meer is dan fijngeschilderde stillevens bewijst het brede aanbod aan schilderijen, foto’s en sculpturen op de enige kunstbeurs in Nederland die gespecialiseerd is in hedendaagse figuratieve kunst. „De enige overeenkomst is het figuratieve element, dus je ziet duidelijk waar het om gaat. Het verschil zit hem in de extra laag die de kunstenaars met realisme willen toevoegen. Bij de een is dat de werkelijkheid, bij een ander een gevoel”, aldus Erik Hermida, betrokken bij de organisatie van de vierde editie van het evenement. Volgens hem kan iedere portemonnee op de beurs terecht. Voor 250 euro zijn tekeningen te koop, maar wie een groter werk wil, zal dieper in de buidel moeten tasten. Het duurste object kost 160.000 euro: een doek van Carel Willink.

Realisme is er in alle soorten en maten, zo blijkt tijdens een rondgang. De organisatie deed niet moeilijk over bijvoorbeeld Rob Scholtes borduursels naar het Melkmeisje van Vermeer of de gemanipuleerde foto’s van Carli Hermès. Opvallend is dat er momenteel in Nederland erg veel schilders zijn die figuratieve coryfeeën als Röling, Helmantel en Gordijn imiteren, heel secuur portretfoto’s naschilderen of slappe aftreksels maken van zeventiende-eeuwse trompe-l’oeils met druiventrossen, roemers en aarden kruiken, schrijft Gijsbert van der Wal, kunstrecensent van NRC Handelsblad in zijn artikel ”Ook realisme zonder gepriegel”. De helft van galeries en kunsthandels toont volgens hem verdrietige fijnschilderkunst. Werk van schilders die alleen op stofuitdrukking inzetten, wat op zichzelf al bedenkelijk is, maar die daarin dan nog falen ook. Een handvol walnoten verschilt in textuur nauwelijks van het theatraal uitgelichte Perzische tapijtje eronder; een oud boek glimt net zoals de tinnen kan, het wijnglas, schil én blad van de mandarijn en het natuurstenen plateautje waarop het geheel rust. Allemaal nostalgisch formulewerk in eeuwenoud strijklicht.

Het kan anders, constateert Van der Wal. De donzige schildertoets van Jaap Roose (bij Galerie Mokum) zit een glimmende witte kom nog een beetje dwars, maar is heel geschikt voor de fluwelige vacht van enkele platte snijbonen (”mooi nuchter onderwerp”) die er in en omheen liggen. Nog eigenwijzer in zijn ogen is Mario ter Braak, die een komkommer in cellofaan schilderde. ”Bij Galerie Jacoba Wijk hangt van hem een wonderlijk visstilleven, een waaier van makrelen en wijtingen die in een halfvolle wasbak staan als bloemen in een vaas.”

In een zaaltje met werk van oud-studenten van de Amsterdamse Wackers Academie verrast hem een zelfportret van Irma Braat. ”Ze moet in een spiegel hebben gekeken die schuin op de vloer lag, want we zien de hoeken en ramen van haar atelier in kikvorsperspectief. Een grote scheur in het plafond trekt als een ader door het schilderij. Daaronder kijkt de schilderes met een zelfbewuste Breitnerblik op ons en zichzelf neer. Haar linkerhand heeft ze elegant in haar schort gestoken. Geen nostalgie, geen gepriegel: een no-nonsense zelfportret met een originele invalshoek.”

Galerie Petit, die onder andere werk van SIEMEN DIJKSTRA en FIONA ZONDERVAN toont, brengt tien kleine zeegezichten van Kris Spinhoven die er naar de mening van Van der Wal uitspringen. ”Het zijn rake plein air-schilderijtjes van olieverf op papier van golven die op het strand af denderen, met schuimkoppen die omkrullen in de zon of in de schaduw van een wolk. Spinhoven legde het achteruit kruipende water van een golf vast. Het zweempje hemelsblauw dat in die eerste meter zee tevoorschijn komt als het er even stil is. De kleur van de schaduwen in het zand. Het zonlicht op het staal van een vuilnisbak. Er is geen zandkorrel te zien, maar ook dit – of juist dit – is stofuitdrukking. De zeelucht laat zich niet schilderen, zou je denken, maar ze hangt in deze schilderijen. Je voelt het zand tussen je tenen, je hoort de golven ruisen, de meeuwen krijsen en de vuilniszak ritselen in de wind. Een nazomerdag, net geen zwemweer. Spinhovens suggestieve realisme is echter dan het secuurste gefijnschilder.”

REALISME 07 heeft plaats in de Passenger Terminal Amsterdam, gelegen aan het IJ, achter het Centraal Station. De openingstijden zijn van 11.00 tot 19.00 uur. Informatie: www.realismeamsterdam.com