EUGEN KISSELMANN heeft niet alleen de gave om vogels en zoogdieren in hun natuurlijke leefomgeving realistisch te schilderen, maar verstaat ook de kunst om licht en water fenomenaal uit te beelden. Collega’s spreken zelfs van een ”Kisselmann watertje”. Door de helderheid, de transparantie, de lichtinval en de diepte weet de kunstenaar vooral met water een bijzondere sfeer op te roepen.

Eugen wordt op 14 september 1964 geboren in Podsosnowo. In dit Zuid-Siberische steppedorpje –ongeveer 100 kilometer van Kazachstan– vestigden zich ruim een eeuw geleden Duitse kolonisten, waar de voorouders van Kisselmann van afstammen. Het eenvoudige, landelijke dorpsleven stempelt Eugens kinderjaren. Nog altijd bewaart hij goede herinneringen aan die periode. „Ik groeide op met drie zusjes en had een heel gelukkige jeugd. We waren meestal buiten.” Samen met zijn vader Jakob brengt de jongen veel tijd door in de natuur. Als kind legt hij zijn indrukken al vast in schetsen. „Ik begon al op heel jonge leeftijd te tekenen en schilderen. Zo jong zelfs, dat ik me nu niet meer kan herinneren hoe oud ik was. Vader, die ook graag tekende, was mijn eerste leraar. Hij zorgde altijd dat er papier, pennen en aquarelverf voor handen waren. Dat was in een Siberisch dorpje toen nogal ongebruikelijk.”

Eugen, fervent vogelaar, wil aanvankelijk bioloog worden, maar als in het dorp een nieuwe kunstschool voor kinderen wordt geopend, sturen zijn ouders hem daarnaar toe. De jongen, op dat moment 12 jaar, volgt de schilderlessen van Kurt Hein met groot enthousiasme. Vier jaar later besluit de talentvolle leerling, mede op aandrang van zijn familie en docent, zijn kennis te verbreden op de kunstacademie Nowoaltaisk in Barnaul, een industriestad met 800.000 inwoners: „Ik kwam als zestienjarige jongen uit een rustig, landelijk dorpje op de negende etage van een flat terecht. De acht jaar die ik daar heb gewoond, voelde ik me opgesloten. Ik miste de streek waar ik was opgegroeid.”

De student begon dieren, vooral vogels, te schilderen op doek. „Wildlife art bestond toen nog niet in Rusland. Omdat dierenillustraties en landschappen schilderen daar nog het dichtste bijkwamen, concentreerde ik me daarop.” Kisselmann voltooit in 1984 de opleiding. In de tussentijd heeft hij bovendien colleges over ornithologie gevolgd. Wegens zijn deskundigheid wordt hij gevraagd om ”Die Rote Liste der Altai Region” en ”Seltene Vögel der Altai-Region” te illustreren, standaardgidsen over vogels in zijn geboorteland.

Na zijn huwelijk met Tatjana emigreert Eugen in 1992 naar Duitsland. Het echtpaar woont daar met dochter en zoon in Fürstenberg, niet ver van het kuurplaatsje Bad Wünnenberg/ (Stadt Paderborn), en zijn vrouw treedt op als manager. Beiden ontdekken dat ”wildlife art” in Duitsland, Nederland, Groot-Brittannië en de VS wel populair is en als kunstgenre al lang bestaat.

Kisselsmanns carrière raakt in West-Europa in een stroomversnelling wanneer hij in 1995 bij GÉ NIJHUIS een cursus natuurschilderen volgt. Nijhuis: „Ik verbaasde me over zijn capaciteiten. Wat doet die man hier, dacht ik direct. Moet hij nog iets van mij leren?” Nijhuis nodigt zijn talentvolle leerling in 1997 uit mee te doen aan de tentoonstelling ”Wild in de Natuur” van ’t KUNSTHUIS VAN HET OOSTEN. Tijdens deze expositie wint de kunstenaar de publieksprijs, een onderscheiding die het publiek hem in 2002 opnieuw toekent. In datzelfde jaar selecteert het LEIGH YAWKEY WOODSON ART MUSEUM zijn olieverfschilderij ”Shelduck Family” (een koppel bergeenden met kuikens) voor de internationale expositie ”Birds in Art”. Kisselmann doet in 2005 en 2006 opnieuw mee aan deze prestigieuze vogelkunsttentoonstelling.

De schilder gaat regelmatig op reis om ideeën op te doen. Het Noord-Duitse waddengebied, Frankrijk, Hongarije, Italië, Spanje en Nederland zijn favoriete bestemmingen, maar de meeste inspiratie ontleent Kisselmann aan zijn geboortestreek in Siberië. „Het landschap daar lijkt op het eerste gezicht niet adembenemend, eerder leeg en tamelijk eentonig. Niet iedereen vindt het mooi, maar het spreekwoord luidt ”de schoonheid ligt in het oog van de waarnemer”. Voor mij bestaat er niets mooiers dan de weidsheid van de steppe. Op warme, zonnige dagen lijkt het net of de kleine, verspreid liggende berkenbossen aan de horizon in het water liggen. Die illusie koester ik in mijn herinnering! Ik verlang nog elke dag naar dat landschap.”

De kunstenaar legt zijn heimwee als het ware vast op het doek. Toch zijn de schilderijen geen typisch Siberische taferelen. „Ik spits de omgeving van de dieren niet op een bepaald land, maar laat dat juist algemeen.” Kisselmann is een man van weinig woorden. De ervaringen die een onuitwisbare indruk op hem maken kan hij echter niet voor zichzelf houden; hij gebruikt zijn penseel om zijn gevoelens te uiten en om zijn liefde en bewondering voor de natuur kenbaar te maken. Continue is de kunstenaar bezig met het bedenken van nieuwe taferelen. Hoewel de meeste schilderijen gebaseerd zijn op schetsen uit het veld, ontstaat een enkeling soms door zijn verbeelding.

Het schilderen begint pas als hij een complete afbeelding in gedachten heeft en daarvan een schets heeft gemaakt. „De eerste tekening is vaak de beste, maar om die om te zetten naar een goed schilderij vind ik een van de moeilijkste facetten van het schilderen. De compositie moet namelijk overeind blijven. Alle details moeten kloppen.” Als Kisselmann de tekening goed op het doek heeft staan, begint hij met het schilderen van de achtergrond. Pas daarna komen de dieren aan bod.”

De schilder gebruikt maar enkele kleuren olieverf, die onderling worden gemengd. Over een bepaalde techniek of stijl denkt hij niet na. „Iemand die schrijft denkt op dat moment ook niet na over zijn handschrift. Ik schilder iets zoals het in mijn herinnering is opgeslagen. Het is geen trucje, het is iets dat uit mezelf komt. Ik probeer gewoon het juiste kleurtje op de juiste plek op het doek te zetten.” Hij heeft grote bewondering voor de Russische landschapsschilder Alexej Kondratjewitsch Sawrasow (° 1830 – † 1897).

De dieren die Kisselmann gedetailleerd afbeeldt, vormen een eenheid met de omgeving waar ze zijn. Hij constateert dat slechts weinig mensen iets beseffen van de samenhang tussen de natuurlijke wereld en de manier zoals zij leven. „Ze waarderen het vaak niet dat we net als een wolf of een vogel daar ook deel van uitmaken.”

Zijn schilderijen roepen een bijzondere sfeer op, waarbij vooral de fenomenale weergave van licht en water opvalt. De toeschouwer krijgt het gevoel dat hij werkelijk door het water heen kan kijken en de vissen ziet zwemmen. Kisselmann wordt overladen met complimenten, maar hij blijft bescheiden. „De waarnemingen en de ervaringen uit mijn jeugd beïnvloeden mijn werk nog altijd en waren dus van groot belang voor mijn toekomst. En als voor mij deze mooie carrière als kunstenaar niet was weggelegd, zou ik waarschijnlijk ergens als docent tekenen mijn brood hebben kunnen verdienen.”